Lawenda jest popularną rośliną miododajną, która przyciąga pszczoły oraz motyle. Jest półkrzewem, który należy do rodziny wargowatych. Tworzy regularne kępy, może osiągnąć do 50 cm wysokości. Lawenda posiada wąskie, ciemnozielone liście, zdrewniałe u podnóża łodygi oraz kwiatostany, które w zależności od odmiany mogą być fioletowe, niebieskie, różowe lub białe. Lawenda kwitnie od czerwca do sierpnia.

Nazwa lawendy wywodzi się od łacińskiego słowa lavare, które oznacza „myć się”. W starożytności Rzymianie stosowali lawendę do aromatyzowania wody w czasie kąpieli. Egipcjanie, wierząc w magiczną moc tej rośliny, umieszczali ją rękach zmarłego podczas pogrzebu. Od wielu wieków z jej korzystnego wpływu na zdrowie korzystała także medycyna ludowa. Zgodnie z wierzeniami ludowymi w domu, w którym rosła lawenda, małżonkowie byli wolni od kłótni.

 

Właściwości, skład

Kwiaty lawendy zawierają około 3% olejku eterycznego. Jego skład może się różnić, co jest spowodowane czasem i rodzajem destylacji. W skład olejku, pozyskiwanego z lawendy lekarskiej, znajdują się związki terpenoidowe (borneol, cyneol, alfa-terpineol, geraniol, kamfora, kwas ursolowy), flawonoidy, kwasy fenolowe, garbniki, kumarany, antocyjany, kwasy organiczne, fitosterole (cholesterol, kampesterol) oraz sole mineralne. Ponadto w lawendzie obecne są estry linalolu (linalol, octan linalilu), które odpowiadają za charakterystyczny, przyjemny, intensywny zapach tej rośliny.

 

Związki czynne, obecne w lawendzie wykazują działanie:

• flawonoidy – chronią naczynia krwionośne, neutralizują wolne rodniki,

• fitosterole – obniżają po-ziom cholesterolu we krwi,

• garbniki – wykazują działanieprzeciwutleniające, bakteriobójcze, ściągające oraz przeciwzapalne; tworzą barierę ochronną na powierzchni skóry (leczenie podrażnień naskórka o różnym pochodzeniu),

• olejek eteryczny – obecne w nim linaolol, octan linalolu, lawandulol – odpowiadają za charakterystyczny zapach,

• kwasy fenolowe – działają żółciopędnie, hamują rozwój blaszki miażdżycowej w naczyniach wieńcowych, dzięki czemu zapobiegają rozwojowi choroby niedokrwiennej serca; w odpowiednim stężeniu mogą wykazywać działanie przeciwnowotworowe,

• antocyjany – chronią układ krwionośny, regulują przepuszczalność naczyń włosowatych,

• kumarany – wykazują działanie uspokajające, rozluźniające, przeciwbólowe, rozszerzają naczynia krwionośne

• sole mineralne.

Związki aktywne zawarte w lawendzie lekarskiej rozluźniają mięśnie gładkie przewodu pokarmowego oraz poprawiają perystaltykę i trawienie. Lawenda wspomaga proces trawienia, zwiększając produkcję kwasu żołądkowego oraz usprawniając sekrecję, wchłanianie i przepływ żółci. Ponadto działa antyseptycznie, bakteriobójczo i napotnie. Wykorzystuje się również działanie rozluźniające i uspokajające lawendy na ośrodkowy układ nerwowy, a także zmniejszające wrażliwość nerwów czuciowych. Lawenda wykazuje słabe działanie przeciwgrzybicze i przeciwświądowe.

 

Zastosowanie i wskazania

Lawenda lekarska wykazuje szerokie zastosowanie w medycznie, farmacji oraz kosmetologii. Znalazła zastosowanie w farmakoterapii stresu oraz bezsenności. Lawenda lekarska jest stosowana w łagodzeniu dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego: problemach trawiennych, obniżonej perystaltyce jelit czy zaburzeniach wydzielania żółci.

Napary z lawendy pobudzają sekrecję soków trawiennych i żółci, poprawiają apetyt i wzmagają ruchy perystaltyczne jelit, korzystnie wpływają na metabolizm. Ponadto roślina zmniejsza dolegliwości bólowe o lekkim i umiarkowanym natężeniu w chorobach reumatycznych, migrenach i korzystnie wpływa na mięśniówkę dróg moczowych. Kwiaty lawendy działają uspokajającego, zarówno podane doustnie, jak i drogą wziewną.

Lawendę lekarską można stosować zarówno wewnętrznie, jak i zewnętrznie. Zewnętrznie lawenda jest składnikiem maści przeciwbólowych, rozgrzewających i przyspieszających regenerację. Dodatkowo masaż przyspiesza wchłonięcie oraz poprawia ukrwienie i dotlenienie tkanek. W aromaterapii wykorzystuje się działanie relaksacyjne i rozluźniające lawendy. Zimne kompresy na czoło oraz kark z dodatkiem kilku kropli olejku lawendowego dają efekt uspokajający oraz przeciwbólowy. Bezpośrednie wcieranie olejku lawendowego w skórę działa przeciwbakteryjnie, przeciwgrzybiczo oraz łagodzi oparzenia słoneczne, ukąszenia czy użądlenia. Lawenda stosowana zewnętrznie wspomaga procesy gojenia i regenerację naskórka. Jest składnikiem preparatów pielęgnacyjnych do cery trądzikowej.

 

Lawenda lekarska na układ nerwowy

Olejek eteryczny silnie tonizuje układ nerwowy. Składniki aktywne, obecne w olejku zmniejszają wrażliwość neuronów czuciowych, przez co łagodzą stany napięć i stresu oraz ułatwiają zasypianie. Olejek lawendowy jest często wykorzystywany w aromaterapii.

 

Lawenda lekarska na układ trawienny

Lawenda lekarska korzystnie wpływa na perystaltykę jelit, zwiększa produkcję kwasu żołądkowego i żółci oraz łagodzi kolki i wzdęcia. Dodatek lawendy do potraw lub w formie naparu łagodzi niestrawności i ułatwia trawienie. Substancje czynne obecne w kwiatach i liściach lawendy pomagają w leczeniu zaparć i dolegliwości powodowanych niestrawnością.

Lawenda lekarska na skórę

Lawenda jest popularnym składnikiem kosmetycznym, wchodzi w skład kremów, balsamów do ciała, szamponów, odżywek, toników czy maseczek. Obecne w roślinie flawonoidy działają antyoksydacyjnie, niszczą wolne rodniki i tym samym opóźniają oznaki starzenia. Ponadto przyspieszają gojenie się naskórka oraz działają antycellulitowo, przeciwzapalnie, ściągająco i bakteriobójczo. Ze względu na silne właściwości antyseptyczne, a także w dużym stopniu przeciwgrzybicze, lawenda wspomaga leczenie zmian skórnych, szczególnie trądzikowych. Olejek lawendowy ułatwia gojenie się ran i przyśpiesza regenerację naskórka. Z tego powodu jest składnikiem toników czy kremów przeznaczonych dla skóry wrażliwej i delikatnej. Jest również kosmetyków przeznaczonych do pielęgnacji skóry głowy.

 

Lawenda lekarska łagodzi ból

Kwiaty lawendy, działają rozkurczowo na mięśnie, dlatego łagodzą bóle miesiączkowe i bóle brzucha, spowodowane wzdęciami. Z kolei zapach olejku lawendowego działa relaksująco i jest wykorzystywany w aromaterapii do zwalczania fizycznych objawów wywołanych stresem (napięciowe bóle głowy, migrena). Masaże z użyciem olejku lawendowego łagodzą napięciowe bóle mięśni, reumatyczne bóle stawów i mięśni. Okłady lub kąpiele z użyciem olejku lub naparu, poprzez łagodne drażnienie skóry, rozszerzają naczynia krwionośne, dając efekt przeciwbólowy.

 

Lawenda lekarska łagodzi objawy infekcji

Olejek lawendowy wykazuje działanie antyseptyczne i bakteriobójcze. Inhalacje z użyciem olejku są zalecane w stanach zapalnych gardła, zatok, oskrzeli czy migdałków. Warto również używać go do płukania gardła. Związki czynne obecne w lawendzie pobudzają układ odpornościowy. Napar z kwiatów i ziela lawendy działa moczopędnie i jest wykorzystywany w łagodzeniu objawów zapalenia pęcherza.

 

Lawenda – najważniejsze właściwości lecznicze:

• przeciwbakteryjne i przeciwgrzybicze – olejek działa przeciwbakteryjnie i przeciw-grzybiczo wobec szczepów patogennych (m.in. Staphylococcus aureus, Escherichia coli, Proteus vulgaris, Salomonella typhimarium, Candida, Trichophyton, Aspergillus), szczególnie w połączeniu z olejkiem tymiankowym czy z drzewa herbacianego.

• antyoksydacyjne – neutralizuje szkodliwe działanie wolnych rodników, przez co zapobiega rozwojowi wielu chorób oraz spowalnia procesy starzenia się organizmu.

• miejscowe przeciwbólowe – olejek z lawendy może łagodzić ból i działać znieczulająco (obecność linalolu i octanu lina­lolu).

• wpływ na układ nerwowy – obniżenie tętna i ciśnienia krwi, uczucie zrelaksowania; poprawa jakości snu, zmniejszenie odczucia senności po przebudzeniu.

• gojenie ran i obrzęków – lawenda działa bakteriobójczo i antyseptycznie, ponadto odstrasza m.in. komary i kleszcze oraz łagodzi obrzęki po ukąszeniach.

 

Interakcje z lekami i ziołami

Równoczesne stosowanie lawendy lekarskiej z barbituranami oraz lekami uspokajającymi (lorazepam, klonazepam, fenobarbital, zolpidem) może wywoływać nadmierną senność. Lawenda wraz z wodzianem chloralu potęguje jego działanie nasenne. Przyjmowanie lawendy lekarskiej jednocześnie z litem wpływać na działanie substancji oraz może wywoływać efekt toksyczny.

 

Skutki uboczne, przedawkowanie

Skutkiem ubocznym doustnego przyjmowania lawendy mogą być zaparcia, bóle głowy oraz nadmierny apetyt. Olejek stosowany doustnie w zbyt dużej dawce drażni układ pokarmowy, pęcherzyki płucne oraz nerki. Z kolei stosowanie lawendy na skórę może prowadzić do miejscowych podrażnień, reakcji alergicznych i silnego zaczerwienienia.

red.
Czas na Farmację 5/2025

Korzystaj z pełnego dostępu do artykułów bezpłatnie subskrybując czasopismo >>>

Informacje zawarte w artykule mają charakter wyłącznie informacyjny i nie zastępują porady lekarskiej. Zioła, w tym lawenda, mogą wchodzić w interakcje z lekami lub wywoływać reakcje alergiczne. Przed zastosowaniem lawendy w celach leczniczych, kosmetycznych lub suplementacyjnych, szczególnie w przypadku kobiet w ciąży, karmiących piersią, dzieci oraz osób przyjmujących leki lub cierpiących na choroby przewlekłe, należy skonsultować się z lekarzem lub farmaceutą.